Never to be forgotten

Enkele dagen tevoren ontving ik twee identieke e-mails. Een van de vrouw van een collega van Arjen, een van de diplomatic spouses club. De mail betrof informatie over (onder andere) Yom Hashoah, oftewel Holocaust Memorial Day. In de mail werd uitgelegd dat op die dag om tien uur ’s ochtends twee minuten lang alle sirenes zouden klinken in heel Israël. Twee minuten waarin de sirenes klinken, terwijl verder het leven even tot stilstand komt. Auto’s stoppen – ook op de snelwegen – mensen stappen uit en gaan naast hun auto staan om de slachtoffers van de holocaust te eren. Mensen die op een terrasje zitten, staan op en zijn stil. Overal in het land staat het leven even stil, twee minuten lang. Twee minuten van eerbetoon.

Wat doe je op zo’n ochtend? Blijf je thuis? Doe je je normale dingen? Of breng je een bezoek aan een van de vele memorial bijeenkomsten die overal in het land gehouden worden? Ik had al gehoord dat die bijeenkomsten erg heftig zijn. De aanwezigen gaan een voor een staan en noemen de namen van hun familieleden die de holocaust niet hebben overleefd. Arjen was uitgenodigd voor de bijeenkomst in Herzlyia, maar kon er niet naartoe omdat hij het te druk had op de ambassade. Of ik wilde gaan? Ik heb het uiteindelijk niet gedaan, ik wilde niet alleen gaan. was bang dat het me te veel zou aangrijpen. Volgend jaar gaan we samen. Wat ik wel heb gedaan? Tja, voor mij was het de eerste werkdag na de vakantie en ik moest de koelkast vullen. In de ochtend reed ik derhalve met een vriendin naar Petah Tiqwa om boodschappen te doen bij een grote supermarkt. Om tien uur stonden we bij de drogisterij producten. Hoe bizar, bij de drogisterij producten de slachtoffers van de holocaust gedenken. Omdat we daar niet alleen stonden, maakten die twee minuten van stilte des te meer indruk op me. Op die zo ontzettend doorsnee plek, zagen we hoe het leven inderdaad volledig tot stilstand kwam. Ik zag een moeder met haar zoon van een jaar of tien. Ze stonden stil, net als wij bij de drogisterij afdeling, ze hielden elkaars hand vast en staarden voor zich uit. De moeder haalde een paar keer diep adem, maar kon haar tranen niet bedwingen. Zoon sloeg zijn arm om haar heen. Pas toen de twee minuten voorbij waren, zocht ze een zakdoekje in haar tas. Ze veegde haar tranen af, pakte een zak watten uit een schap en legde die in haar winkelwagen, waarna ze hun winkelroute vervolgden.

Die twee minuten maakten indruk op me, maar mijn emoties kwamen later, toen ik met Thomas van school naar huis reed. Mijn dag werd namelijk volledig door de war geschud doordat ik werd gebeld door de school-nurse. Thomas had erge oorpijn en moest naar de dokter. Of ik hem kon komen ophalen. Zo reed ik een paar uur nadat de sirenes hadden geklonken met Thomas van Even Yehuda naar huis. In de auto vroeg hij me of ik de sirenes ook had gehoord en of ik wist waarom ze afgingen. Ik bevestigde dit en vroeg wat ze op school hadden gedaan toen de sirenes klonken en wat hen verteld was over de sirenes. Thomas vertelde me dat de sirenes afgingen om iedereen eraan te helpen herinneren dat het tijd was om aan de Joden te denken die dood waren gegaan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Want mama, er zijn toen heel veel Joden doodgemaakt door een hele slechte man die Hitler heet. Die Hitler is nog slechter dan 1000 Brundibars bij elkaar. “En mama, weet je wat echt heel erg is? De Joden werden voor de gek gehouden! Ze dachten dat ze lekker mochten douchen en toen kwam er een soort zuurstof in de douche waardoor ze dood gingen!” Toen Thomas me dit alles vertelde, stroomden de tranen in stilte over mijn wangen. Omdat wij hier in Israël wonen, worden onze kinderen al jong geconfronteerd met de holocaust. Maar ook met ander oorlogsgeweld. In september moesten we gasmaskers met ze passen en werd er op school geoefend hoe ze zich moesten gedragen als er stoute mannen de school binnen zouden dringen. En nu dit. Heftig. Tegelijkertijd biedt het ons een kans om met ze te praten over goed en slecht. Over respect hebben voor mensen met andere opvattingen. Over grenzen tussen landen en dat je die soms niet ziet, en soms wel. Dat er zelfs grenzen zijn die je niet mag passeren.

Laat me even terugkomen op Brundibar. Brundibar is de slechterik in de gelijknamige kinderopera die onlangs werd opgevoerd op school. Deze opera is tijdens de holocaust geschreven in Theresienstadt en opgevoerd door Joodse kinderen waarvan het merendeel uiteindelijk werd vermoord in Auschwitz. Een van de overlevenden die tot de originele cast behoorde van Brundibar. Ela Weissberger, was in Tel Aviv voor de opvoeringen van Brundibar. Bij iedere opvoering was ze aanwezig en ze vertelde ons, de toeschouwers maar ook de leerlingen van de Amerikaanse school, haar verhaal. Haar zeer terechte en belangrijke boodschap: this is never to be forgotten. De holocaust moet herdacht worden, jaar op jaar, generatie op generatie. Onze kinderen moeten onderwezen worden erover. Om de doden te gedenken en om te voorkomen dat dit weer gebeurt.

Gisteren, op 4 mei, werden in Nederland alle oorlogsslachtoffers herdacht. 4 mei gaat niet alleen over de Tweede Wereldoorlog, maar er wordt rondom 4 en 5 mei wel nog steeds veel aandacht aan de holocaust besteed. En tot onze vreugde en verbazing, zagen gisteravond na de twee minuten stilte die ook wij in acht namen, een documentaire over Brundibar op Nederland 2. Ook Ela Weissberger kwam in beeld en deed haar verhaal. Opnieuw voelde ik me diep geraakt. Mooi was het om een Nederlands kinderkoor de liedjes uit Brundibar te zien repeteren. Ook in Nederland wordt er hard aan gewerkt ervoor te zorgen dat het niet wordt vergeten, die gruwelijke periode uit de geschiedenis. En dat is goed. Never to be forgotten.

Vandaag is het 5 mei en in Nederland vieren we de vrijheid, terwijl het in Israël vandaag Memorial Day is, de dag waarop soldaten worden herdacht die zijn gesneuveld. Morgen, op 6 mei, vieren we in Israël Independence Day. Vandaag, aan het eind van de dag, verzamelen vele expats zich in Hanassi Park om samen feest te vieren. De BBQ’s gaan aan, er wordt gegeten en gedronken terwijl de kinderen spelen in de speeltuin en voetballen op het veldje. Ik verheug me erop. Een soort internationale bevrijdings-/herdenkingsdag. En wat ben ik dankbaar dat we dit alles mogen meemaken in Israël. Het geeft duidelijk een extra laag aan het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en het vieren van onze vrijheid.

Op Holocaust Remebrance Day en op Memorial Day komt in Israel het leven tot stilstand terwijl de sirenes loeien.

Op Holocaust Remembrance Day en op Memorial Day komt in Israël het leven tot stilstand terwijl de sirenes loeien.

 

 

 

 

Koningsdag in Israël, indrukwekkend en inspirerend

Nog geen jaar geleden is het, dat we met onze vrienden in Dar es Salaam uitbundig de voorlopig laatste Koninginnedag vierden. Een groots feest in een tent aan de Indische Oceaan met een spetterend optreden van Flat Out. Onvergetelijk. Ik zie ons nog zwaar bezweet dansen en lachen. De volgende dag vond de traditionele Oranje Regatta plaats bij de Yacht Club en oh, wat baalden Arjen en ik ervan dat we dit moesten missen dit jaar. Want ondanks inspanningen van Arjen en het Dutch Forum, is het niet gelukt voldoende sponsoring te regelen om Flat Out ook naar Tel Aviv te halen om het eerste Koningsdag feest op te luisteren. Dat we hier voornamelijk niet-Nederlandse vrienden hebben, vergrootte ons “Oranje-heimwee” naar Dar es Salaam in ernstige mate. Wat is immers een Koningsdag zonder Nederlandse vrienden?

De Koningsdag receptie vond afgelopen donderdag plaats, twee dagen voor de feestelijkheden in Nederland. Om 6 uur meldden we ons, tezamen met de volledige ambassade staf met partners, op de residentie. De residentie zag er prachtig versierd uit, het rood-wit-blauw en oranje was alom aanwezig en oranje tulpen maakten het feestelijke Nederlandse plaatje compleet. Casper, de ambassadeur, hield een geweldige peptalk voor staf en partners. Zijn verzoek aan ons allen was vooral goede gastheren en -vrouwen te zijn en een bijdrage te leveren aan een mooie avond voor de gasten. Gasten met zeer uiteenlopende achtergronden, variërend van militair attachés in vol ornaat, ambassadeurs en plaatsvervangend ambassadeurs uit uiteenlopende landen. Israëlische ondernemers die handel drijven met Nederlandse counterparts en Nederlandse ondernemers die zich in Israël hebben gevestigd, politieke contacten en niet te vergeten Nederlanders in Israël woonachtig, Deze laatste groep is vanzelfsprekend gevarieerd van samenstelling. Wat ons echter erg heeft geraakt op deze eerste Koningsdag, was de aanwezigheid van Holocaust overlevers.

Zowel Arjen en ik hebben in onze jeugd / pubertijd veel gelezen over de Tweede Wereldoorlog. Ik vermoed dat dit voor veel leeftijdsgenoten geldt, ik hoor dit in ieder geval vaker. Het blijft onbegrijpelijk hoe een persoon in staat was, omringd door een groep trouwe zielsverwanten, zoveel onschuldige mensen, van jong tot oud, om het leven te laten brengen, uitsluitend vanwege hun afkomst en geloof. Alles wat ik in de bibliotheek kon vinden over die zwarte periode in de wereldgeschiedenis, heb ik gelezen vermoed ik. Van Oorlogswinter en het dagboek van Anne Frank tot informatieve boeken. Mijn eindexamen Geschiedenis ging ook deels over de Tweede Wereldoorlog, herinner ik me. Onze families zijn niet Joods en zijn verschoond gebleven van zeer ingrijpende gevolgen van de oorlog. Voor overlevers van de Holocaust ligt dat vanzelfsprekend heel anders en sinds we in Israël wonen, is dit stuk wereldgeschiedenis voor ons weer tot leven gewekt. Je kunt er immers niet omheen in dit land, dat voor velen het toevluchtsoord werd tijdens en na de Holocaust.

Met overlevenden had ik echter nog nooit gesproken. Tot deze eerste Koningsdag receptie in Tel Aviv.  Tijdens deze overigens zeer feestelijke avond, hebben zowel Arjen als ik met verschillende Holocaust overlevenden gesproken. Dit heeft diepe indruk op ons gemaakt. Het is een ding om over de Tweede Wereldoorlog, onderduikadressen, concentratiekampen en op de vlucht naar Engeland te lezen. Erover te spreken met mensen die dit daadwerkelijk hebben meegemaakt, is wel even iets anders. Mensen die destijds in de leeftijd waren van onze kinderen. Die na de oorlog zonder ouders verder moesten. Of die drie jaar lang, gescheiden van hun ouders op een onderduikadres leefden en daarna weer moesten wennen aan hun echte ouders. Ik heb meer dan eens tranen moeten wegslikken, luisterend naar die herinneringen. Herinneringen die niet lang meer verteld kunnen worden door de overlevenden zelf. Het einde van de Tweede Wereldoorlog ligt alweer 69 jaar achter ons en de overlevers beginnen op leeftijd te geraken. Velen kunnen pas nu over hun herinneringen praten. Lange tijd was het te moeilijk. Bij sommigen komen de herinneringen nu zelfs pas naar boven.

Deze avond waar het gevoel samen Nederlands te zijn hoogtij vierde, heeft bij mij een plan doen ontstaan. Ik schrijf graag en ik vind dat de herinneringen van de Holocaust overlevenden hier te lande, niet verloren mogen gaan. Wij en degenen die na ons komen, moeten onthouden wat er gebeurd is. Om te voorkomen dat die gruwelijke geschiedenis zich herhaalt. Om recht te doen aan hen die het niet hebben overleefd en om de herinneringen van hen die dat wel deden, levend te houden. Ook als zij er niet meer zijn. Daarom wil ik gaan uitzoeken of het mogelijk is, gesprekken te voeren met die overlevenden en hun herinneringen vast te leggen in boekvorm. Ik ben benieuwd of me dat gaat lukken. Er zijn genoeg kanalen om hier invulling aan te geven. Wat een mooi en zinvol project zou dat zijn voor onze tijd hier.

Mocht iemand suggesties hebben voor mijn aanpak, laat het me weten!