Onvergetelijk – Masada

Vriendin L had het me al verteld: alleen al de rit naar Masada is de moeite waard. Naarmate je dichterbij de Dode Zee komt, verandert het landschap en waan je jezelf in een ander land, op een andere planeet zo mogelijk.

Natuurlijk had L gelijk. Het was overigens wel een kleine uitdaging er te komen. Op zich is het redelijk simpel, je moet er niet te veel over nadenken en gewoon de reguliere route via Jeruzalem en over de Westbank volgen. Wij dachten wel na, niet handig. We dachten na omdat we op zondag gingen. In Nederland is zondag over het algemeen een rustige dag om ergens naartoe te rijden. In Israël is dat anders. Zondag is de eerste dag van de werkweek en dat betekent: lange files, onder meer rondom Tel Aviv en Jeruzalem. We meenden die te kunnen omzeilen door een stuk richting Beer Sheva te rijden (in de Negev). Op zichzelf geen gek idee. Het probleem was echter dat onze GPS helemaal in de war raakte van onze wens om niet via Jeruzalem te rijden. Zelfs na ruim 100 km “onze route” gereden te hebben, bleef de GPS ons stug terug sturen richting Jeruzalem. Overigens kwamen we daar pas achter nadat we tot drie keer toe dezelfde weg op en af hadden gereden (en dus twee keer waren omgekeerd). Onze kaart bleek verouderd, we wisten het op een gegeven moment echt niet meer! Toen we uiteindelijk begrepen welke afslag we moesten nemen om te voorkomen dat we in de Negev terecht zouden komen in plaats van aan de Dode Zee, was er aardig wat tijd verstreken hetgeen ons niet echt in dank werd afgenomen door de mannetjes achterin. Ach, we hebben weer een stukje van Israël goed kunnen bekijken.

Toen we eindelijk de gezochte afslag hadden gevonden, ontvouwde zich al snel een prachtig (understatement!) landschap voor onze ogen. De weg kronkelde door een rotsachtige woestijn met hier en daar een verdwaald boompje. In eerste instantie gingen we een stuk aardig stijl omhoog, om vervolgens tot beneden de zeespiegel af te dalen waar de Dode Zee aan onze voeten lag. Na nog een stuk langs de Dode Zee te hebben gereden, waar iedere wadi lijkt te zijn ingenomen door dure hotels behorende bij de grote (Israëlische) ketens zoals Isrotel, Leonardo en Daniel, zagen we links van ons Masada. Hoewel we in de reisgidsen en op internet hadden gelezen dat Masada moeilijk te onderscheiden is van de andere bergplateaus, herkenden wij de vorm direct. We passeerden enorme lege parkeerterreinen: het grote voordeel van het maken van dit soort uitstapjes op zondag is dat er op wat bussen met leerlingen na, vrijwel niemand op de toeristische highlights afkomt. Natuurlijk troffen we in de parkeergarage een gezin waarvan de oudste dochter bij Benjamin in de klas zit en naast onze auto stond een andere auto met een CD nummerplaat van de Nederlandse Ambassade. Al met al is Israël een klein land en kom je – zeker op zondag – al snel andere diplomaten en hun gezinnen tegen.

Je kunt Masada op twee manieren beklimmen: te voet over het zogenaamde slangenpad, zoals ooit de Romeinen deden en de Joden zie zij vervolgden, of op de moderne en gemakkelijke manier: met de kabelbaan. Wij kozen voor die laatste optie en kozen ervoor het slangenpad naar beneden af te dalen na ons bezoek aan de overblijfselen van het roemruchte fort. Achteraf gezien misschien niet de slimste keuze, maar deze dag stond al vanaf de start in het teken van verkeerd gekozen routes :). Alvorens de kabelbaan in te stappen, zagen we een kort promo filmpje over Masada, in het Engels. Wat was ik blij dat ik in de auto al het verhaal van Masada aan de jongens had verteld. Even hadden we getwijfeld of we ze wel konden vertellen over de massale zelfmoord die de vervolgde Joden pleegden nadat hen duidelijk was geworden dat hun bestand niet langer bestand was tegen de Romeinse overmacht aan wapens en belegeringsmachines. Als ik dat had achtergehouden, waren ze er door het bekijken van dit filmpje wel achtergekomen. In het filmpje werd de massale zelfmoord beschreven als een heroïsche daad, een ultiem verzet tegen de Romeinse onderdrukkers. Een en ander werd geïllustreerd met fragmenten uit de miniserie “Masada”. Anyway, we hadden de jongens voorbereid en na het zien van dit filmpje dat zijn doel zeker niet voorbij schiet, stonden de jongens te trappelen van ongeduld om het fort met eigen ogen te aanschouwen. Gelukkig vertrok de kabelbaan al snel en zo stonden we enkele minuten later in het verblindende zonlicht, bovenop het plateau.

Waar de jongens zich een voorstelling probeerden te maken van de gevechten, zagen Arjen en ik het waanzinnige uitzicht in alle richtingen rondom Masada. We zagen goed bewaard gebleven restanten van het fort, een prachtig badhuis, een synagoge, het paleis van Herodes aan de noordzijde van de berg en een indrukwekkend watersysteem. Een behulpzame gids – niet door ons ingehuurd – gaf de jongens een lesje waarin hij de werking van dat watersysteem uitlegde. Wat een technisch vernuft. Moeilijk aan de jongens uit te leggen hoe de Romeinen zulke prachtige uitvindingen hebben nagelaten aan de wereld, terwijl ze tegelijkertijd zoveel ellende hebben gebracht in de door hen bezette gebieden. Mooi ook om te zien hoe de jongens zich steeds meer interesseren voor de verhalen achter wat ze zien. Bijzonder om onze oudste de parallel te horen trekken tussen het verleden en het heden. Nog steeds worden Israël en het Joodse volk belaagd. Gelukkig merken wij daar nu niets van voor wat betreft raketaanvallen die overigens nog steeds plaatsvinden maar die zich niet op Tel Aviv richten. Maar de jongens zijn zich er wel van bewust dat de buurlanden van Israël overwegend vijanden van het land zijn en inderdaad, dat is al lange tijd zo.

Uitkijkend over de Dode Zee, probeerde ik me een voorstelling te maken van hoe het moet zijn geweest in dat fort, ooit door Herodes gebouwd, omsingeld door een overmachtige vijand,  en je te realiseren dat er een einde komt aan je vrijheid. Ik realiseerde me dat ik best iets kan begrijpen van de strijdlustigheid van het Joodse volk. History repeats itself, lijkt de geschiedenis steeds weer te bewijzen. Geen wonder dat Israël tot de tanden toe bewapend is en fel van zich afbijt, letterlijk en figuurlijk. En tegelijkertijd kan ik me niet verenigen met veel van de dingen die gebeuren in het kader van het beschermen van de Israëlische staat en het behouden van het Joodse karakter van die staat. Zoals de bouw en uitbreiding van nederzettingen. Daarover later meer.

De terugkeer naar Tel Aviv begon met het afdalen van Masada, terug naar de auto. We bleken niet de enigen die bedacht hadden dat dat een mooie afsluiting zou zijn. Arjen en Benjamin liepen al snel een stuk voor Thomas en mij uit. Ik ben nu eenmaal geen snelle afdaler met mijn hoogtevrees. Zij hadden daardoor geen last van de groep jongeren die gelijktijdig met ons de tocht naar beneden aanvingen. Voor ons liepen twee meisjes met hoogtevrees. Een van hen droeg een enorm geweer over haar schouder: blijkbaar een dagje vrij van de opleiding bij de IDF. Achter ons een colonne van schreeuwende en liederen zingende jongeren, velen eveneens met grote wapens over hun schouder. Die aanwezigheid van wapens, ik zal er nooit aan kunnen wennen denk ik. Zeker in zo’n situatie waarin de dragers ervan in burger zijn. De IDF-ers mogen hun wapens niet onbeheerd achterlaten en dus dragen ze ze overal met zich mee. Ik hoop ongeladen. Het heeft echt iets engs, die jonge, zelfverzekerde mensen met nonchalant een geweer over hun schouder, een flesje water in de hand, die luidkeels schreeuwend en zingend over een slingerend paadje met losliggende stenen naar beneden lopen. Thomas en ik hielden stevig elkaars hand vast en beten van ons af wanneer er iemand met geweer langs ons heen probeerde te rennen op een smal en stijl stukje trap. Trots dat Thomas op zichzelf was toen we eenmaal beneden stonden!

Na de naar ons gevoel veel te lange heenreis, besloten we de op terugweg via de Westbank te rijden. Afgezien van ons bezoek aan Bethlehem, hadden we nog weinig van de Westbank gezien. Nu reden we het hele stuk vanaf Masada tot Jeruzalem door dit betwiste gebied. En weer hadden we het gevoel een ander land in te rijden. Arabische dorpjes zien er soms redelijk uit, maar op het stuk waar we nu reden, zagen we vreselijk veel dorpjes die slechts bestaan uit hutjes met golfplaten daken. Afrika-like. Druzen met kamelen, geiten en schapen. Armoede. Totale armoede. Echt schrijnend werd het toen we dichterbij Jeruzalem kwamen. Hier zagen we de ene Joodse nederzetting na de andere, gebouwd bovenop de heuvels. Mooie huizen met tuinen, van alle gemakken voorzien, omheind met hekken en prikkeldraad. Goed zichtbaar voor de Arabieren die aan de voet van de nederzettingen iedere dag weer moeten knokken voor hun dagelijks bestaan.

En dan heb ik even geen antwoorden meer op mijn eigen vragen. Hoe kan dit? Hoe kan dit zo geplaagde volk – want daar ben ik me zeer van bewust, de vreselijk moeilijke positie van het Joodse volk in een wereld met absoluut genoeg antisemieten om angst te rechtvaardigen – een ander volk zo in het nauw drijven? Hoe kunnen mensen elkaar dit aan doen? Er zijn zo veel kanten aan dit probleem. Ik kom er niet uit. Wie wel? Twee-staten oplossing? Haalbaar of niet? De toekomst zal het leren. Duidelijk is dat Israël er alles aan zal doen om een situatie zoals die zich destijds op Masada afspeelde, te voorkomen. En dat begrijp ik dan ook wel weer…