Hebreeuws!

“Nee mam, het gaat zo: akhat, shtaym, shalosh, arba, khamesh, shesh, sheva, shmone, tesha, ESER!” Gefrustreerd herhaal ik de woorden van Thomas. We tellen van 1 tot 10 en ergens halverwege stok ik iedere keer. Het zit er inmiddels aardig in en nu probeer ik 11 tot en met 20 in mijn hoofd te krijgen …

Hebreeuws leren is duidelijk gemakkelijker voor mijn kinderen dan voor mij. Wel eens geprobeerd een geheel nieuwe taal – inclusief zijn eigen unieke alfabet – te leren op volwassen leeftijd? I can tell you: it’s not easy!!! In Tanzania heb ik geen poging gedaan om Swahili te leren. Ik was het wel van plan, helemaal aan het begin, maar omdat ik razendsnel in allerlei projectjes rolde waarbij eerlijk gezegd voornamelijk Nederlands werd gesproken en ik al snel wist dat we geen 4 jaar maar slechts 2 jaar zouden blijven, heb ik dat plan laten varen. Met onze start in Israël besloot ik dat ik het een serieuze  kans wilde geven. Hebreeuws leren is niet alleen handig in verband met het je verstaanbaar maken en daarmee het integreren in de samenleving, het is ook een kans om iets te leren over het Jodendom. Last but not least, het is ontzettend leuk en dat komt door de groep waarmee ik les heb en onze onovertroffen verhalenvertelster Pnina.

Pnina geeft Hebreeuws les aan diplomaten en diplomatiek partners.  De eerste keer dat ik haar ontmoette, moest ik erg wennen aan haar accent en aan de manier waarop ze les geeft. Er is een lesprogramma en er is een boek, maar Pnina springt van de hak op de tak en leert ons nieuwe woorden aan de hand van de verhalen die ze ons vertelt. Naast het lesprogramma dan, dat vaak tegen het einde van de les even snel wordt doorgenomen. Ik moest er aan wennen, maar inmiddels kijk ik echt uit naar mijn donderdagochtend. Pnina heeft namelijk een enorm repertoire aan boeiende, gekke en soms ronduit bizarre verhalen. Haar levensverhalen zijn het. Je zou er een boek over kunnen schrijven. Iets wat naar ik vermoed geldt voor veel Joodse mensen hier in dit land. Ze komen van oorsprong uit allerlei uithoeken van de wereld en zijn om uiteenlopende redenen naar Israël verhuisd of gevlucht. Mijn pianolerares is ook zo iemand. Zij is ooit met haar ouders naar Israël gevlucht vanuit Iran, maar heeft daarna ook weer in vele andere landen gewoond. Zo ook Pnina. Hoe het precies zit, ik weet het nog niet, maar ze heeft overal en nergens gewoond, van de VS tot Vietnam en allerlei andere plekken ertussen in. Overal heeft ze wel een verhaal over. En zo leren we niet alleen Hebreeuws (vooralsnog fonetisch, dus zonder schrijven en lezen), maar ook leren we van alles over de Joodse cultuur en hoe die wereldwijd tot uiting wordt gebracht en, heel grappig, over de bijzondere fruitsoorten die dit land rijk is. Iedere week weer staat er een schotel met fruit op tafel, zodat we ook die kant van Israël leren kennen en waarderen.

Vorige week begon Chanuka. Het is een semi-religieus feest waarbij de Chanukia (een 8+1-armige kandelaar, niet te verwarren met de 7-armige Menorah) en een aantal heerlijke traditionele gerechten centraal staan, naast liederen en gebeden. Pnina nodigde ons uit voor een bijzondere les. Een Chanuka-les. Afgezien van de woorden  Sufgani (een soort Berliner bol of oliebol die traditioneel gegeten wordt met Chanuka), Leviva (aardappelkoekjes), Svivon (een tol die gebruikt wordt om een typisch Chanuka spel te spelen) en de woorden die op die tol staan (Ness, Gadol, Haya, Po en Sham), hebben we geen Hebreeuws geleerd tijdens die les. Wel werden we getrakteerd op het bijzondere verhaal over hoe Pnina haar echtgenoot heeft leren kennen en de rol die haar vader daarin speelde. Een grappig en ontroerend verhaal dat ik hier niet zal herhalen. Het is moeilijk om zo’n gepassioneerde Joodse dame te beschrijven zonder haar tekort te doen. Op de een of andere manier neemt ze ons mee op reis, dwars door de tijd, over landsgrenzen heen in een Engelse taal die doorspekt is met Hebreeuwse woorden. Zoals zij vertelt, maakt dat ik haar leven bij wijze van spreken als een film aan me voorbij zie komen. Toen ze vertelde hoe haar vader haar foto’s verwijderde uit de woonkamer doen ze besloot met de man van haar dromen te trouwen en hem te volgen naar de VS, zag je ons Europeanen geschokt kijken. Werd ze verstoten? Nee, haar vader verstootte haar niet, maar was intens verdrietig dat zijn dochter Israël verliet, hem achterliet. Met het verwijderen van haar foto’s gaf hij uiting aan dat verdriet. Niet meer, niet minder. Uiteindelijk keerden Pnina en haar man later in hun leven terug naar Israël, na de nodige omzwervingen. Ach, zo eindigde ze haar verhaal. “I was deeply in love with my husband. I loved everything he did and said. I am just still mad at him for dying so young”. Een gepassioneerde vrouw.

Deze gepassioneerde vrouw trakteerde ons tijdens de Chanuka les niet alleen op haar sprookjesachtige liefdesverhaal, ook had ze een volledige Chanuka lunch voor ons bereid, inclusief zalm, pasta met twee verschillende sauzen, de eerder genoemde Leviva met cranberry’s en het geheel werd afgesloten met warme sufgani. Voor thuis kregen we een zakje mee met chocolade munten (ook iets typisch voor Chanuka, ze worden gebruikt als inzet bij het traditionele spel met de eerder genoemde svivon) en een houten svivon, zodat we het Chanuka spel thuis konden spelen. Hoe bijzonder!

Pnina doet dit alles uit liefde voor ons en uit liefde voor haar land (de les is gratis voor leden van de Diplomatic Spouses Club!). Ze heeft zelf veel van de wereld gezien en weet dat het in het buitenland nog fijner en leuker leven is, als je iets begrijpt van de religie en de cultuur van het land waar je woont. Natuurlijk heeft ze gelijk. Na die Chanuka les was ik me bewust van de tradities rondom dit feest en keek ik met andere ogen om me heen. Opeens vielen me de grote elektrische Chanukia’s op die her en der langs de kant van de weg staan. Of de Chanukia op de bar van ons favoriete restaurant. De doosjes met de kaarsjes voor de Chanukia in de supermarkt, de bladen vol met sufgani bedekt met chocolade, glazuur, gekleurde sprinkles of jam bij de bakkerij en de zakjes met chocolade munten bij de kassa’s. En ik begreep waar Thomas het over had toen hij vertelde over het mirakel van de olie die niet opgebrand raakte en de reden waarom de Chanukia 8 + 1 armen heeft in plaats van 7 (lees de inzet aan het eind van deze blog over het verhaal achter Chanuka). Toen vriendinnetjes Eve en Lillian de jongens een zakje met chocolade muntjes gaven ter ere van Chanuka, voelde ik me reuze geïntegreerd omdat ik wist waarom ze dat deden :).

Na afloop van die bijzondere les bij Pnina, vroeg een van mijn klasgenoten op welke wijze we haar konden bedanken voor haar grenzeloze gastvrijheid. Pnina dankte haar respectvol, maar gaf aan dat haar huis kosher is en dat ze geen taartjes en dergelijke van ons kan accepteren. Maar, zo redeneerden wij, bloemen zijn altijd kosher. En dus bracht ieder van ons vanmorgen enkele bloemen mee. We veranderden Pnina’s woonkamer in een heuse bloemenwinkel. Pnina greep vanzelfsprekend de gelegenheid aan om ons de Hebreeuwse namen van de bloemen die we meebrachten te leren. Zo weet ik nu dat een tulp tsivoni heet. Weer iets geleerd :). Ik heb nu al zin in de les van volgende week!

De bloemenzee bij Pnina

De bloemenzee bij Pnina

 

Het wonder van Chanuka

Het Hebreeuwse woord Chanuka betekent inwijding. Men viert hier dan ook de her-inwijding van de tempel in het jaar 164 voor Christus.

Om inzicht te krijgen in de gebruiken rondom het Chanuka feest moeten we terug naar de tijd tussen het Eerste en het Tweede Testament. Jeruzalem was toen in handen van de Syrische koning Antiochus IV Epifanes. Hij wilde de stad vergrieksen (helleniseren)

Vijf jaar eerder, in het jaar 169 voor Christus, plunderde hij de tempel en richtte daar een altaar op heidense god Zeus Olympios. Hij onderdrukte de Joden op een verschrikkelijke manier. Alles wat niet paste binnen de Griekse cultuur werd verboden. Het was geen uitzondering dat wetsgetrouwe Joden in Torah rollen werden gewikkeld waarna ze verbrand werden. Op Shabbat vieren of het besnijden van jongetjes op de achtste dag stond de doodstraf! Dit leidde in 167 voor Christus tot de opstand van de Maccabeeën en uiteindelijk tot de herovering van Jeruzalem. In 164 voor Christus op 25 kislev werd de tempel ontdaan van het heidense altaar en de onreine dieren werden verwijderd, waarna de tempel opnieuw werd ingewijd.

Er werd acht dagen feest gevierd als een soort uitgesteld Loofhuttenfeest dat men in dat jaar niet op de normale manier had kunnen vieren. Overal werden lichten ontstoken. Uit vreugde over de overwinning plantten de Maccabeeën hun lansen in de grond van het voorplein van de tempel en hingen er lampen aan als verwijzing naar het licht dat was gaan schijnen na een donkere tijd van onderdrukking.

In de tempel moest altijd één bijzondere lamp blijven branden, het ‘eeuwige licht’, maar die lamp was nu gedoofd. Helaas was er maar één kruikje niet-ontheiligde olie beschikbaar, normaal genoeg voor één dag. Door een wonder bleef de lamp op dat kleine beetje olie toch acht dagen en nachten branden. Dat was precies de duur van het feest van de her-inwijding van de tempel en precies genoeg om opnieuw heilige olie te maken.

Ook nu nog duurt het Chanuka feest acht dagen. Het wordt gevierd in de maand december, de ‘donkere dagen’ aan het einde van het jaar. Het is een feest waarbij licht, de Chanuka Menorah of Chanukia een bijzondere rol speelt. (Menorah is het Hebreeuwse woord voor lamp of kandelaar)

Ter herinnering aan de gebeurtenissen in 164, het wonder met de Chanuka-lamp, wordt tijdens dit feest het licht weer ontstoken. Op de eerste dag 1 kaarsje, op de tweede dag 2, enz. (men denkt daarbij aan het wonder dat elke dag groter werd!) Op de achtste dag branden alle kaarsen.

Het gaat dus steeds om acht kaarsen die worden aangestoken met behulp van een negende, de zogenaamde sjammasj (dienaar). De sjammasj heeft meestal een apart plaatsje. De negenarmige Menorah, of Chanukia, heeft dus een verdeling van 8 + 1 kaarsenhouder en onderscheidt zich hierdoor van de zevenarmige kandelaar, die ook wel dé Menorah genoemd wordt en hét symbool is van de staat Israël. Chanukia’s hebben ook niet altijd armen, maar zijn er in allerlei variaties. 

Ondanks dat het geen door God Zelf ingesteld feest is, kunnen we in de Bijbel wel lezen dat Yeshua dit feest ook mee vierde: En het was het feest van de inwijding van de tempel in Jeruzalem, en het was winter. En Jezus liep rond in de tempel, in de zuilengang van Salomo. (Joh.10:22-23 HSV)

Chanuka is in het Joodse leven net zo belangrijk geworden als Kerst voor veel andere volkeren. Het is echt een familiefeest met bijbehorende gebeden en Chanuka liederen. Men eet speciale in olie bereidde gerechten zoals latkes of leviva (aardappelkoekjes) en oliebollen (sufgani). Men geeft elkaar cadeautjes en kinderen doen spelletjes, zoals het spel met een speciale tol, de svivon. 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s